CBAM: wat betekent de Europese CO2-grensheffing?

CBAM: wat betekent de Europese CO₂-grensheffing voor de staalmarkt?

De Europese staalmarkt staat aan de vooravond van een belangrijke verandering. Met de invoering van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) wil de Europese Unie vanaf 2026 de CO2-uitstoot van geïmporteerde producten, waaronder staal, gaan beprijzen. Deze maatregel heeft grote gevolgen voor de staalhandel, prijsontwikkeling en strategische keuzes binnen de bouw- en staalindustrie.

Wat is CBAM?

CBAM is een Europese maatregel die ervoor zorgt dat importproducten dezelfde CO2-kosten krijgen als producten die binnen de EU worden geproduceerd. Europese staalproducenten betalen al jaren voor hun uitstoot via het EU Emissions Trading System (EU ETS). CBAM trekt dit principe door naar staal dat van buiten de EU wordt geïmporteerd. Concreet betekent dit dat importeurs vanaf 2026 CBAM-certificaten moeten kopen op basis van de hoeveelheid CO2 die is uitgestoten bij de productie van het staal.

Waarom voert de EU CBAM in? – Het probleem van koolstoflekkage

Een belangrijke reden voor de invoering van CBAM is het tegengaan van koolstoflekkage (carbon leakage). Koolstoflekkage ontstaat wanneer bedrijven hun productie verplaatsen naar landen met minder strenge klimaatregels, omdat productie in de EU duurder wordt door CO2-kosten. De uitstoot daalt dan wel binnen Europa, maar stijgt elders, waardoor de wereldwijde CO2-uitstoot nauwelijks afneemt. Voorbeeld uit de staalmarkt: Europese staalproducenten betalen voor CO2-uitstoot. Hierdoor wordt Europees staal relatief duurder en goedkoper staal uit landen zonder CO2-heffing wordt aantrekkelijk. Productie en uitstoot verschuiven naar daardoor naar landen buiten de EU. verschuiven naar buiten de EU CBAM is bedoeld om dit effect te voorkomen door ook aan de grens een CO2-prijs te hanteren. Zo ontstaat een gelijk speelveld tussen Europees staal en geïmporteerd staal.

Wat verandert er concreet voor de staalmarkt?

• Rapportagefase (nu al van kracht): Sinds oktober 2023 moeten importeurs rapporteren hoeveel CO2 er is uitgestoten bij de productie van geïmporteerd staal. In deze fase hoeft nog niet te worden betaald, maar transparantie is verplicht.
• Betalingsfase: vanaf 2026 Vanaf 1 januari 2026 moeten importeurs daadwerkelijk betalen voor de CO2-uitstoot via CBAM-certificaten. De prijs hiervan is gekoppeld aan de CO2-prijs binnen het EU ETS.
• Gevolgen voor prijzen: Staal met een hoge CO2-voetafdruk wordt duurder en ‘Groener’ staal wordt relatief aantrekkelijker. CO2 wordt een extra kosten- en keuzecriterium naast prijs en levertijd

Impact op de Europese staal- en bouwsector

CBAM zorgt ervoor dat CO2-uitstoot expliciet wordt meegenomen in inkoopbeslissingen. Dat vraagt om: Meer ketentransparantie, betere CO2-data van leveranciers en strategische keuzes tussen import en Europese productie.  De staalmarkt reageert nu al afwachtend, omdat veel partijen zich voorbereiden op deze structurele verandering.